Nusuk, İbadet ve Nasr

 “Nusuk” kelimesi “Nasaka” (Usül Takip Etmek, Yol İzlemek, Yöntem Uygulamak, Ritüel Yapmak, Adeti Yerine Getirmek, İbadet Vasıtası Olanı Yapmak) kelimesinden türeme olan ve “Ritüel, Usül, Adet, Gelenek” anlamına gelen bir kelimedir. Namaz, oruç, hac vb. gibi faaliyetler “Nusuk” kapsamında yer almaktadır.

Bir başka deyişle “Nusuk”, insanı “İbadet”e yönlendirecek olan vasıtalar, araçlar bütünüdür. Yani “Nusuk” amaç değil, araçtır. Bu kelime ayetlerde hem tekil, hem de çoğul (Menasik) olarak tezahür etmektedir.

2/128 ... ve erina MENASİKena ... 

(... RİTÜELLERİMİZİ bize göster. ...)

2/196 .... fe men kane minkum meridan ev bihi ezen min ra'sihi fe fidyetun min siyamin ev sadekatin ev NUSUK ...

(....Sizlerden kim hasta olursa veya ona başından eziyet olursa, oruçtan, sadakadan veya RİTÜELDEN fidye verin. ....)

2/200 Fe iza kadaytum MENASİKekum fezkurullahe ke zikrikum abekum ev eşedde zikra ... 

(RİTÜELLERİNİZİ tamamladığınızda Allah’ı, babalarınızı hatırladığınız gibi veya daha şiddetli hatırlayın. ...)

6/162 Kul inne salati ve NUSUKİ ve mahyaye ve memati lillahi rabbil alemin

( De ki: "Kesinlikle benim duam, RİTÜELİM, hayatım ve ölümüm alemlerin Rab’bi Allah içindir." )

“İbadet” kelimesi ise “Abada” (Kulluk etmek, Hizmet etmek) fiili ve "Abd" (Kul, Hizmetçi) kelimeleri ile ortak kökenden olan ve “Kulluk, Hizmet” anlamına gelen bir kelimedir. 

Fatiha suresinin 5. ayetinde yer alan “İyyake na’budu” ( Ancak sana hizmet ederiz.) cümlesi “Allah’a hizmet” anlamını içermektedir. Pek, Yaratıcı tarafından yaratılmış olan bir varlığın Yaratıcısına herhangi bir şekilde “hizmet etmesi” yani “fayda sağlaması” mümkün müdür? Bu sorunun cevabı verilirken dünyevi seviyede düşünüp de "İnsan da cep telefonunu yarattı, o da insana hizmet ediyor." cümlesini kurma yanılgısına düşülmemesi gerekmektedir. Müteşabih olan bu ayette esasen “İnsanın insana hizmeti”, “İnsanın insana fayda sağlaması” ifade edilmektedir. Evelki bölümlerde de müteaddid defalar değinildiği üzere, inancın, dinin, ibadetin özü iyilik, doğruluk, dürüstlük, yüksek ahlak, yardımseverlik ve sevgidir. Bir insanın, varlık aleminde bu unsurları yansıtacağı ve bu unsurlara ihtiyaç duyan yegane varlık da yine insandır. Zira Yaratıcı tüm bu unsurlardan münezzehtir.

Dolayısıyla, uygulanagelmiş ve uygulanmakta olan her türlü “Nusuk”’un (Ritüel) yegane amacı insanın, “iyi” insan olmasına katkı sağlayacak bir araç işlevi görmektir. Bir başka deyişle nusuk araç, iyi insan olmak ise amaçtır yani "dinin" gerçek anlamıdır. Aracın amaç edinilmesi, dinin ve ibadetin “Nusuk”tan ibaret addedilmesi, dünyanın bugün içinde bulunduğu şirk ve zulüm ortamının tezahürüne sebebiyet vermiştir/vermektedir.

Kur’an’da yer alan ve konu bağlamında olan kelimelerden biri de “Nasr” (Yardım) kelimesidir. Ayetlerde yer alan “Yensurullah” (Allah’a yardım ederler), “Ensarallah” (Allah’ın yardımcıları) ifadeleri esasen müteşabih nitelik arzetmekte olup, bu nokta da işaret edilen “insanın insana yardımı”dır. Zira, her şeyin Yaratıcısı olanın herhangi bir yardıma ihtiyacı olamayacağı aşikardır.

59/8 ..... ve YENSURUNELLAHE ve resulehu ulaike humus sadikun

(....ALLAH’A  ve O’nun resulüne YARDIM EDERLER. İşte onlar, onlar doğrulardır.)

61/14 Ya eyyuhellezine amenu KUNU ENSARALLAHİ kema kale iysebnu meryeme lil havariyyine MEN ENSARİ İLELLAHİ kalel havariyyune NAHNU ENSARULLAHİ .....

( Ey o inananlar, Meryem oğlu İsa’nın havarilerine "ALLAH’A  YARDIMCILARIM KİMDİR?" dediği gibi ALLAH’IN YARDIMCILARI OLUN. Havariler "ALLAH’IN YARDIMCILARI BİZLERİZ." dediler. .....)

Netice itibarıyla amaç olan "İbadet", insan için nihai ve hedeflenen sonuç olan ruhsal tekamülün de temsili ve temini niteliğindedir.