Apofenik bir hayat

Açık bir pencereden esen rüzgarın, bir masanın üzerinde duran sayfaları havalandırması, bu duruma şahit olan bir insana "okuman gerekenler vardı hala okumadın" mesajı veriyor olabilir mi?

Bu soruya verilen "Evet" cevabı Apofeni fenomeninin de tanımı niteliğindedir. 

Apofeni*, birbirleriyle ilgisiz veya rastlantısal gibi görünen olgular, olaylar, düşünceler, veriler veya örüntüler arasında semantik, nümerik ve kurgusal bağlantılar algılama eğilimi olarak tanımlanan psikolojik bir fenomendir. 

*apophenia : gre. * apo (-den, -dan, dışında, uzak, ayrı, önde, önüne) + phainein (parlamak, ışıldamak, görünmek, belirmek, ortaya çıkmak, oluşmak, göstermek, açığa çıkarmak, göstermek, görünür kılmak) + eia (isim yapım, yer ve durum eki)

Esasen Apofeni bir sendrom (sorun, hastalık) değil, aksine insanın bilişsel bir özelliği ve onu ilmi tekamüle yönlendirecek yolun en önemli yapıtaşlarından biridir. Zira bu fenomen olgular ve olaylar arasındaki ilişkileri tespit ve analiz etmek yoluyla idraki yükselişe imkan sağlamaktadır.

Görülemeyeni görmek, düşünülemeyeni düşünmek yaratılışın sırlarına açılan kapının anahtarı niteliğindedir. 

Ancak kendisine normatif şekilde dayatılan "normal/anormal", "mümkün/mümkün değil", "rasyonel/irrasyonel" kalıplarının dışına çıkamayan veya muhtelif dünyevi sebeplerle çıkmayan insan, döngü sonuna gelinen şu dönemde kendisini hala döngünün başlangıç safhasında sabitlemeye devam etmektedir.

Kur'an ayetleri apofenik bir yaşamın gerekliliğine, uyarı ve hatırlatma nitelikli ayetlerde, "Görmek" ve "Farketmek" fiilleri vasıtasıyla, dolaylı olarak değinmektedir.

12/105 Ve göklerde ve yerde karşılaştıkları nice ayetler vardır da onlar onlardan yüz çevirip dönenlerdir. 

51/20-21 Ve kani olanlar için yerde ayetler vardır. - Ve nefislerinde/kendilerinde. O halde görmez misiniz?

26/202 Böylece onlara ansızın azap gelir de onlar farketmezler.*

*Olgu ve olaylar arasındaki bağlara işaret eden ve mevcut durumu tanımlayan, haber veren bir çok mesaj olmasına rağmen çoğu insanın bunları farketmediğine işaret edilmektedir.

İncil'in aşağıdaki ayetinde ise, "öyle bir zaman" ifadesiyle temsil edilen "döngü sonunda" insanın, eskiden "ilgisiz", "alakasız", "saçma" olarak değerlendirdiği düşüncelerin ve yaklaşımların doğruluğunu idrak edeceğinden ancak kibirinden dolayı bunları reddetmeyi seçeceğinden bahsedilmektedir. 

55-2-Timothy-4-3 Çünkü öyle bir zaman gelecek ki, sağlam öğretiye katlanamayacaklar. Kulaklarını okşayan sözler duymak için çevrelerine kendi arzularına uygun öğretmenler toplayacaklar.